Σύνταξη άρθρου: Μαρία Τσουμενή

Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ουρανός

 

Αρχαιολογία, η θετική επιστήμη των θεωρητικών επιστημών

Όταν μου ζητήθηκε από τον κ. Κωνσταντίνο Ουρανό να γράψω ένα άρθρο για το τι είναι τέλος πάντων η αρχαιολογία, κατευθείαν θυμήθηκα την περίοδο που ήμουν παιδί και είχαμε επισκεφθεί τον αρχαιολογικό χώρο της Μαρώνειας. Εκεί παρατήρησα κάποιους ανθρώπους να φορούν τεράστια καπέλα και να σκάβουν καταμεσήμερο. Αμέσως σκέφτηκα, πως αυτό το επάγγελμα δε θα μου ταίριαζε, να κάθομαι δηλαδή επί ώρες και μέρες και να σκάβω, για να βρω τι; Κάτι σπασμένα κομμάτια; Έτσι λοιπόν θεώρησα βέβαιο πως δε θ’ ασχοληθώ ποτέ. Ύστερα πέρασαν τα χρόνια και διαβάζοντας και μαθαίνοντας, ευτυχώς κατάλαβα τι ακριβώς έκαναν εκεί με τα καπέλα τους. Κατόπιν πέρασα στο πανεπιστήμιο και εκεί, εκείνη η παιδική μου άποψη αναθεωρήθηκε πλήρως.

Με την εισαγωγή μου στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, το πρώτο-πρώτο που ένιωσα και κατάλαβα ήταν το πόσο γοητευτικό είναι ν’ ανακαλύπτει κανείς το παρελθόν. Και θα το μοιραστώ μαζί σας. Το ποια λοιπόν είναι η επιστήμη και ποιος είναι ο ειδικός επιστήμονας, που έχει ως επάγγελμα αυτή τη διαδικασία έρευνας του παρελθόντος, είναι αυτό που θα μας απασχολήσει σε αυτό το άρθρο.

Τι είναι λοιπόν η αρχαιολογία; Τι κάνει ένας αρχαιολόγος; Ένας αρχαιολόγος μπορεί να εργάζεται σκληρά κάτω από τον καυτό ήλιο σε μία ανασκαφή στις ερήμους της Αιγύπτου, να καταδύεται για να εντοπίσει ναυάγια ή το αποχετευτικό σύστημα μιας πόλης κι όλα αυτά με τρομερό κόπο και προσπάθεια. Και μετά τι γίνεται; Τα ανακαλύπτει και μένει μόνο σ’ αυτό; Η απάντηση είναι πως όχι. Ο αρχαιολόγος, όπως και ο ιστορικός, καλείται να αναστήσει μία εικόνα του παρελθόντος. Αυτή εξάλλου είναι και η γοητεία αυτών των επιστημών. Η αρχαιολογία είναι ένα κράμα ρίσκου (εξαιτίας π.χ της αστοχίας που μπορεί να συνοδεύει μία τομή στο έδαφος) και ερευνητικής εργασίας, η οποία είναι ολότελα χειρωνακτική και πνευματική συγχρόνως. (Αυτό βέβαια αποτελεί το τέλειο εργαλείο στα χέρια τόσο των μυθιστοριογράφων όσο και των παραγωγών ταινιών, αλλά αυτή είναι μία άλλη συζήτηση…)

Ποιοι είναι οι βασικοί πυλώνες της πρακτικής του αρχαιολόγου; Η ανασκαφή και η ερευνητική εργασία. Και οι δύο συνιστούν μια αρκετά χρονοβόρα διαδικασία, με τα εξής στάδια: Οι αρχαιολόγοι της ανασκαφής…

  • εντοπίζουν και συλλέγουν αρχαιολογικά ευρήματα.
  • τα παραδίδουν σε συγκεκριμένους συντηρητές αρχαιοτήτων με σκοπό να τα επαναφέρουν και να τα διατηρήσουν στη καλύτερη δυνατή κατάσταση.
  • τα παραλαμβάνει αρχαιολόγος – ιστορικός, ο οποίος τα καταγράφει και τα μελετά. Επίσης συνδέει τη νέα γνώση, που φέρνει η ανακάλυψη του αντικειμένου, με τις προηγούμενες πληροφορίες, τις οποίες ήδη γνωρίζουμε, κι έτσι εμπλουτίζεται περαιτέρω η επιστήμη της Ιστορίας, της Ιστορίας της Τέχνης κ.ά. .
  • το τελευταίο στάδιο είναι η τοποθέτησή τους σε κάποιο μουσείο, η ένταξή τους σε κάποια επιστημονική ή αισθητική ενότητα και η χρήση τους σε εκπαιδευτικά προγράμματα.

Εν κατακλείδι, η αρχαιολογία απαιτεί τόσο σωματική δραστηριότητα στο ύπαιθρο όσο και πνευματική εργασία στη βιβλιοθήκη ή το εργαστήριο. Είναι μία θελκτική αναζήτηση της γνώσης γύρω από τον άνθρωπο και το παρελθόν του. Φυσικά δεν αρκείται μόνο στην ανακάλυψη των καταλοίπων-θησαυρών του παρελθόντος, αλλά ο αρχαιολόγος μελετά τις πηγές και επιδιώκει να αποκαταστήσει τη χαμένη σύνδεση μεταξύ των στοιχείων που έχει στα χέρια του, προσφέροντας μία πιο σαφή εικόνα από έναν λίγο ως πολύ μακρινό και αποσπασματικά γνωστό σε εμάς κόσμο. Κι αυτό το επίτευγμα δεν είναι αυτονόητο και πρέπει να του το αναγνωρίσουμε. Ας το κάνουμε κατανοώντας πως του χρωστάμε το ότι ξέρουμε ποιοι είμαστε!

 

Ηλ. Ταχ: archaiol@athinodromio.gr

Μαρία Τσουμενή

Εκπαιδευτικός – ιστορικός