Σύνταξη άρθρου: Σύλβια Mάρκο
Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ουρανός

Το 1992 η γενική συνέλευση του Ο.Η.Ε. καθιέρωσε τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ατόμων με Αναπηρία (International Day of Persons with Disabilities) κάθε χρόνο στις 3 Δεκεμβρίου. Η επιλογή της 3ης Δεκεμβρίου ως ημερομηνία εορτασμού είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την υιοθέτηση από τον διεθνή οργανισμό στις 3 Δεκεμβρίου 1982 του προγράμματος δράσης για τα Α.μ.Ε.Α., το οποίο οδήγησε στην υπογραφή της διεθνούς Σύμβασης για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία στις 30 Μαρτίου 2007. Η Κύπρος την κύρωσε το 2011 και η Ελλάδα το 2012. Με αφορμή τη συγκεκριμένη παγκόσμια ημέρα δίνεται κάθε χρόνο στην κοινωνία, η ευκαιρία να εστιάσει την προσοχή της στην ευαίσθητη αυτή κοινωνική ομάδα ατόμων με κύριο σκοπό τη βελτιστοποίηση της ποιότητας ζωής τους.  Η δράση αυτή των Ηνωμένων Εθνών εστιάζει στα δικαιώματά τους και στις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την κοινωνική τους ενσωμάτωση. Επιδιώκεται επίσης ο σεβασμός τους ως ατόμων αλλά και της ιδιαιτερότητάς τους γενικώς.

Η αναπηρία, ορισμοί

Τι σημαίνει πραγματικά ο όρος αναπηρία; Δεν είναι λίγες οι φορές που έχουμε ακούσει τον όρο αυτόν στην καθημερινότητά μας. Πού αναφέρεται όμως και ποια είναι τα κριτήρια, ώστε κάποιο άτομο να χαρακτηρίζεται ως «άτομο με αναπηρία»; Ο όρος αναπηρία είναι αποτέλεσμα είτε οργανικών είτε περιβαλλοντολογικών αιτιών που οδηγούν στον περιορισμό ή του λόγου ή του έργου ή της άμεσης αντίληψης του εκάστοτε ατόμου. Έτσι δημιουργείται μια πληθώρα εμποδίων που έχουν αντίκτυπο σε σημαντικούς τομείς της ζωής τους. Αποτέλεσμα αυτών είναι να έρχονται αντιμέτωποι με προβλήματα στην αυτοεξυπηρέτηση, την εκπαίδευση, την ψυχαγωγία και γενικότερα δυσχεραίνεται και η προσωπική τους ολοκλήρωση και εξέλιξη αλλά και η συμμετοχή τους στην κοινωνική ζωή.

Διεθνώς, άτομα με αναπηρίες θεωρούνται αυτά  που έχουν:

  • νοητική καθυστέρηση/ αναπηρία,
  • αισθητηριακές αναπηρίες ακοής (κωφοί και βαρήκοοι) και όρασης  (τυφλοί, αμβλύωπες),
  • κινητικές  αναπηρίες,
  • με χρόνια προβλήματα υγείας,
  • με διαταραχές λόγου και ομιλίας,
  • με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες (δυσλεξία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία, δυσορθογραφία, δυσγραφεία),
  • με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα, με διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτιστικό φάσμα),
  • με ψυχικές και νευροψυχικές διαταραχές, με πολλαπλές αναπηρίες,
  • με σύνθετες γνωστικές, κοινωνικές και συναισθηματικές δυσκολίες στην παραβατική συμπεριφορά,
  • με ιδιαίτερες νοητικές ικανότητες και ταλέντα, που για ολόκληρη ή για ορισμένη περίοδο της ζωής τους εμφανίζουν σημαντικές μαθησιακές δυσκολίες που τους δυσκολεύουν επίσης να συμμετέχουν στη γενική και επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και στη δια βίου μάθηση.

Τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν πολλά εμπόδια στη ζωή τους καθώς η κοινωνία δεν δίνει την απαιτούμενη προσοχή στις δυνατότητες και στις ανάγκες τους οδηγώντας τα έτσι στο να βιώνουν τον «Κοινωνικό Αποκλεισμό». Ένα φαινόμενο που δυστυχώς οδηγεί στο να αισθάνονται περιθωριοποιημένα και να οξύνει την αίσθηση, που έχουν πως στερούνται βασικά τους δικαιώματα και πως έχουν μειωμένη πρόσβαση στα δημόσια αγαθά και υπηρεσίες . Επίσης η αναλγησία ΟΛΩΝ ΜΑΣ τους δημιουργεί ανυπέρβλητα εμπόδια στις μετακινήσεις και στις συναλλαγές του καθημερινού βίου.

Οι στατιστικές

Το Τμήμα Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρίες ανακοίνωσε πως ένας στους έξι πολίτες  στην Ευρωπαϊκή  Ένωση βιώνει κάποιο είδος αναπηρίας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει πως περίπου 190.000.000 άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με σημαντικές δυσκολίες  σε καθημερινή βάση, καθώς και πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι είναι άτομα με αναπηρία, εκ των οποίων το 80% των οποίων ζει στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως τα άτομα με αναπηρία ζητούν ίσες ευκαιρίες με τα άτομα που δεν αντιμετωπίζουν κάποιο είδος αναπηρίας και όχι να γίνει η ζωή τους ευκολότερη. Δηλαδή αναζητούν την ισότητα στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή.

Γεγονός είναι πως ο δείκτης πολιτισμού μιας δημοκρατικής κοινωνίας ανακλάται στην ποιότητα ζωής και των ατόμων με αναπηρία. Ένα πολύ σημαντικό θέμα, στο οποίο και πρέπει να εστιάσουμε επίσης, είναι το κεφάλαιο της εκπαίδευσης αυτών των ανθρώπων. Η επίσημη καθιέρωση της διδασκαλίας, φερ’ ειπείν, της νοηματικής γλώσσας για τους πολίτες που πάσχουν από βαρηκοΐα ή από κώφωση, καθώς και η γραφή Μπράιγ (Braille) ως μορφή επικοινωνίας των πολιτών που πάσχουν από τύφλωση, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως άλμα για την κοινωνία με αποτελέσματα θεαματικά για τα Α.μ.Ε.Α. καθώς αυξήθηκε κατά πολύ η ποιότητα της ζωής τους.

 Ένα παράδειγμα εκπαίδευσης των Α.μ.Ε.Α.

Όσον αφορά στην Ειδική Εκπαίδευση των πολιτών με αναπηρία είναι σημαντικό να αναφερθούμε στο γεγονός πως έχουν καλυφθεί πλέον όλες οι ανάγκες σε προσωπικό και υποδομές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών, το οποίο και αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο στην έκβαση της ζωής των ανθρώπων που πάσχουν από μείζονα προβλήματα όρασης. Μέσα από προγράμματα υποστήριξης και δράσης στοχεύει:

  • Στη μείωση των συνεπειών της οπτικής αναπηρίας
  • Στην παροχή ίσων ευκαιριών στην κοινωνικό-οικονομική και πολιτική ζωή αυτής της ευαίσθητης κοινωνικής ομάδας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στα πλαίσια του προγράμματος Erasmus+, έχει ενσωματώσει μια γενικότερη πολιτική, που στόχος της είναι η διεύρυνση του προγράμματος στα άτομα με ειδικές ανάγκες σε ό,τι αφορά δραστηριότητες και πολύ περισσότερο σε ό,τι αφορά στην εκπαίδευση. Οι φοιτητές και το προσωπικό που πάσχουν από κάποιου είδους αναπηρία αποτελούν, όπως προαναφέραμε, μια ιδιαίτερη ομάδα ατόμων καθώς καλούνται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες που ένας άνθρωπος χωρίς κάποιο είδος αναπηρίας δεν έρχεται αντιμέτωπος, όπως είναι αυτό της μετακίνησής τους σε κάποια χώρα τους εξωτερικού μέσα στα πλαίσια του προγράμματος Erasmus+. Είναι πολύ σημαντικό τα άτομα αυτά να αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερη προσοχή και σεβασμό καθώς και να τηρείται το ιατρικό απόρρητό τους.

Περισσότερες πληροφορίες για την εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία υπάρχουν σε δύο άρθρα του ΑΘΗΝΟΔΡΟΜΙΟ. Το πρώτο είναι Μαθητές με Νοητική Αναπηρία (Νοητική Υστέρηση) και το δεύτερο αφορά στην πρωτοβάθμια και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και είναι To Eιδικό Σχολείο.

Χρηματοδότηση φοιτητών Α.μ.Ε.Α.

Ο Νόμος υπ. Αριθ. 4186/2013 – ΦΕΚ 193/Τεύχος Α’/17.9.2013 δίνει στους πολίτες την ευκαιρία να ενημερωθούν για τον πλήρη κατάλογο των αναπηριών από τις οποίες μπορεί να πάσχει κάποιος. Εκτός από τις ασθένειες, που αναγράφονται στο αρχείο αυτό, επιπλέον χρηματοδότηση μπορούν να λάβουν και οι φοιτητές που έχουν διαγνωστεί με 67% και άνω, αναπηρία. Η επιπρόσθετη αυτή χρηματοδότηση γίνεται μόνο έπειτα από υποβολή αίτησης στο Γραφείο Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων & Διεθνών Σχέσεων των Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων τους.

Πρόνοια και Υγεία

Ένας άλλος τομέας που θα πρέπει να θίξουμε είναι εκείνος της Υγείας. Θεσπίστηκε το δικαίωμα της ελεύθερης πρόσβασης σε όλες τις δομές της δημόσιας Υγείας, αυξάνοντας κατά πολύ το αίσθημα ασφάλειας που αξίζει να αισθάνονται τα άτομα με αναπηρία. Με αυτόν τον τρόπο η Πολιτεία αγκαλιάζει την ευαίσθητη κοινωνικά ομάδα αυτή, εξαλείφοντας το αίσθημα παραγκωνισμού που πιθανόν να αισθάνονται.

Όσον αφορά στα της Πρόνοιας πρόοδος σημειώνεται στον τομέα αυτόν έπειτα μάλιστα από την απλούστευση της λειτουργίας των Κέντρων Πιστοποίησης Αναπηρίας (Κ.Ε.Π.Α.). Η εύκολη πρόσβαση και κατανόηση των λειτουργιών της υπηρεσίας αυτής είναι μείζονος σημασίας για την ψυχολογική κατάσταση των Α.μ.Ε.Α. καθώς εξαλείφεται το φαινόμενο της άγνοιας αλλά και της γραφειοκρατίας, που δυστυχώς χαρακτηρίζει της υπηρεσίες που απαρτίζουν το ελληνικό κράτος.

Σε κάθε περίπτωση το θέμα της ισότιμης ένταξης των Α.μ.Ε.Α. στην κοινωνία είναι βαρύνον και απασχολεί τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής  Ένωσης οι οποίες και έχουν αναλάβει τον συντονισμό των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ώστε οι προσπάθεια όλων να αποβεί πιο παραγωγική για όλους όσους έχουν αναπηρίες. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα ατόμων με αναπηρία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τις δράσεις-στόχους της ως το 2020. Τις παραθέτουμε αυτούσιες.

Η ΕΕ προωθεί την ενεργό ένταξη και την πλήρη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία, σύμφωνα με την προσέγγισή της για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε σχέση με την αναπηρία. Η αναπηρία είναι θέμα που άπτεται των δικαιωμάτων του ατόμου και όχι της διακριτικής μεταχείρισης. Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο της σύμβασης του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (UNCRPD), την οποία έχει προσυπογράψει η ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Άτομα με Αναπηρία 2010-2020 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που εγκρίθηκε το 2010, βασίζεται στην UNCRPD και λαμβάνει υπόψη την εμπειρία που αντλήθηκε από το σχέδιο δράσης για τα άτομα με αναπηρία (2004-2010).

Η επίτευξη των στόχων αυτής της στρατηγικής επιδιώκεται μέσω δράσεων σε οκτώ τομείς προτεραιότητας:

  1. Προσβασιμότητα: αγαθά και υπηρεσίες προσβάσιμα για τα άτομα με αναπηρία και προώθηση της αγοράς υποβοηθητικών συσκευών.
  2. Συμμετοχή: διασφάλιση για τα άτομα με αναπηρία όλων των οφελών που απορρέουν από την ιθαγένεια της ΕΕ, άρση των εμποδίων για ίση συμμετοχή στη δημόσια ζωή και στις δραστηριότητες αναψυχής και προώθηση της παροχής ποιοτικών υπηρεσιών σε τοπικό επίπεδο.
  3. Ισότητα: καταπολέμηση των διακρίσεων που οφείλονται στην αναπηρία και προώθηση ίσων ευκαιριών.
  4. Απασχόληση: σημαντική αύξηση του ποσοστού των ατόμων με αναπηρία που εργάζονται στην ανοικτή αγορά εργασίας. Τα άτομα με αναπηρία αντιπροσωπεύουν το ένα έκτο του συνολικού ενεργού πληθυσμού της ΕΕ, αλλά το ποσοστό απασχόλησής τους είναι συγκριτικά χαμηλό.
  5. Εκπαίδευση και κατάρτιση: προώθηση της εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς και της δια βίου μάθησης για μαθητές και φοιτητές με αναπηρία. Η ίση πρόσβαση στην ποιοτική εκπαίδευση και τη δια βίου μάθηση δίνει στα άτομα με αναπηρία τη δυνατότητα να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνία και να βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δρομολογήσει αρκετές εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες που απευθύνονται σε άτομα με αναπηρία, όπως, μεταξύ άλλων, η ίδρυση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ανάπτυξη της Ειδικής Αγωγής, καθώς και η συγκρότηση μιας ειδικής ομάδα εργασίας για την εκπαίδευση και τη δια βίου μάθηση των ατόμων με αναπηρία.
  6. Κοινωνική προστασία: προώθηση αξιοπρεπών συνθηκών ζωής, καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.
  7. Υγεία: προώθηση της ίσης πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και συναφείς δομές.
  8. Εξωτερική δράση: προώθηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία στην πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ και στα διεθνή αναπτυξιακά προγράμματα.

Επίσης, η Επιτροπή υποστηρίζει το Ακαδημαϊκό Δίκτυο Ευρωπαίων Ειδικών σε θέματα Αναπηρίας (ANED), το οποίο της παρέχει αναλύσεις για την κατάσταση στα κράτη μέλη, καθώς και για τις πολιτικές και τα δεδομένα των κρατών μελών. Το ANED διαχειρίζεται επίσης το διαδικτυακό εργαλείο το οποίο παρουσιάζει συνοπτικά τα κυριότερα μέσα που διαθέτουν τα κράτη μέλη και η ΕΕ για την εφαρμογή της UNCRPD. Η δημιουργία του είναι μία από τις δράσεις που προβλέπεται στον κατάλογο δράσεων (2010-2015) που συνοδεύει την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Άτομα με Αναπηρία.

 

Πηγές

 

 

Ηλ. Ταχυδρομείο : ygeia@athinodromio.gr

Γερογιάννη Αναστασία

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης

 

Ηλ. Ταχυδρομείο : ygeia2@athinodromio.gr

Λαδοπούλου Ιζαμπέλα

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης

 

Ηλ. Ταχυδρομείο : ygeia3@athinodromio.gr

Σύλβια Μάρκο

Νοσηλεύτρια

 

Θεοχαρίδου Ναταλία

Τεχνολόγος Τροφίμωνv