Σύνταξη άρθρου: Βαλεντίνα Πλάκα

Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ουρανός

Η ακτές στην Ελλάδα έχουν μεγάλη περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική αξία για τις ζωές μας. Μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων ζει κοντά στην θάλασσα με αποτέλεσμα να συνδυάζει την καθημερινότητά του με τον παράκτιο και θαλάσσιο οικοσύστημα. Η εργασία, η χαλάρωση, η ψυχαγωγία και η συντροφικότητα είναι μερικά από τα άμεσα αποτελέσματα αυτής της συμβίωσης.

Σε έναν πιο γενικό προσδιορισμό, ως ακτή θεωρείται η ζώνη επαφής της ξηράς με την θάλασσα. Είναι ένα προϊόν διαρκούς ανταγωνιστικής δράσης τους που διαμορφώνεται και αποκτά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά μέσα από την αλληλεπίδρασή τους στην πορεία του χρόνου. Ως παράκτια ζώνη αποτελεί η έκφραση της δυναμικής ισορροπίας μεταξύ προσφοράς ιζημάτων από την στεριά (λιθόσφαιρα) και διευθέτησης τους (απομάκρυνσης ή συσσώρευσης) από την θάλασσα (υδρόσφαιρα), με την δράση των κυμάτων και των ρευμάτων, παραγόντων που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ατμόσφαιρα (1).

Μια ακτή έχει πολύ μεγάλο μήκος και μικρό πλάτος, με αποτέλεσμα να γίνεται ευπρόσβλητη σε εξωτερικές διαταραχές (2), δηλαδή μπορεί εύκολα να προσβληθεί από κάποια πίεση. Τα οικολογικά χαρακτηριστικά της προέρχονται από την επικάλυψη των οικοσυστημάτων που χωρίζει. Έχει για παράδειγμα ενδιάμεση θερμοκρασία, υγρασία ή αλατότητα, ενώ περιλαμβάνει βιολογικά είδη τόσο του θαλάσσιου όσο και του χερσαίου περιβάλλοντος. Επίσης, στο περιβάλλον της ακτής υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία ειδών και πυκνότητα πληθυσμών από ότι των γειτονικών περιοχών. Κι αυτό οφείλεται στην συγκέντρωση θρεπτικών αλάτων στην θάλασσα και στην υγρασία της ξηράς (1). Συνεπώς, οι ακτές σφύζουν από ζωή, δεδομένου ότι οι τροφικές συνθήκες είναι πολύ ικανοποιητικές για τους οργανισμούς.

Η μοναδικότητας των διαθέσιμων ειδών των παράκτιων ζωνών από απόψεως χλωρίδας και πανίδας, έρχεται σε σύγκρουση με την συνεχή υποβάθμισης των παράκτιων ζωνών, καθώς παρατηρείται η αύξηση του πληθυσμού στις παράκτιες περιοχές και η έντονη οικονομική δραστηριότητα μέσω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων για οικονομική ανάπτυξη αλλά και κοινωνικής ευεξίας. Ένα επιπλέον πρόβλημα, αυτό των κλιματικών αλλαγών, έρχεται να εντείνει την μέχρι τώρα διαταραχή των ακτών.

Γενικότερα, οι Μεσογειακές ακτές, συγκρινόμενες με τις ακτές του Ατλαντικού ή του Ειρηνικού, που επίσης δέχονται σημαντικές ανθρωπογενείς περιβαλλοντικές πιέσεις είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στις αλλαγές που προκαλεί η ανθρώπινη δραστηριότητα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το σηµερινό Μεσογειακό φυσικό περιβάλλον να έχει γίνει πια σχεδόν στο σύνολό του ανθρωπογενές. Είναι σημαντικό επίσης να γνωρίζουμε πως στα όρια της ξηράς και της θάλασσας εµφανίζεται ένα πλήθος διαφορετικών οικοσυστηµάτων που παρουσιάζουν ιδιαίτερο οικολογικό και συχνά οικονοµικό ενδιαφέρον. Τα Μεσογειακά παράκτια οικοσυστήµατα αντιπροσωπεύονται κυρίως από τους υγροτόπους, τις αµµοθίνες, τις αµµώδεις ή βραχώδεις ακτές, τους θαλάσσιους κρηµνούς, τα παραλιακά δάση και θαµνώνες και τις βιοκοινωνίες νησιωτικού χαρακτήρα. Φιλοξενούν ποικίλες και σηµαντικές βιοκοινωνίες λόγω των ειδικών µικροκλιµατικών, τοπογραφικών και εδαφικών συνθηκών (1).

Το µεγαλύτερο µέρος της Ελληνικής ακτογραµµής διατηρεί ακόµη καλή περιβαλλοντική ποιότητα, δεδοµένου ότι κατά το παρελθόν οι οχλήσεις ήταν συνήθως µικρές και βραχυχρόνιες. Ωστόσο οι έντονες αναπτυξιακές τάσεις των τελευταίων δεκαετιων δηµιούργησαν αυξηµένες πιέσεις στο παράκτιο περιβάλλον και έχουν δροµολογήσει σε πολλές περιπτώσεις µια γρήγορη διαδικασία υποβάθµισης (1). Η αλόγιστη χρήση γης είναι και στην χώρα μας ένας από τους βασικούς παράγοντες υποβάθμισης των ακτών μας. Οικιστική ανάπτυξη, τουριστικές δραστηριότητες, επεκταση γεωργικών καλλιεργιών, βιομηχανία, υχθιοκαλλιέργειες και δραστηριότητες αναψυχής ασκούν πιέσεις στο φυσικό παράκτιο οικοσύστημα.

Τέλος οι διαδοχικές πυρκαγιές, συνοδευόμενες συχνά από βόσκηση των καμμένων εκτάσεων, πλάι στις ακτές,αποτελούν ένα από τους κυριότερους μηχανισμούς πίεσης (3).

Η «Γαλάζια Σημαία» στις Ελληνικές Ακτές

Στην Ελλάδα πολλές ακτές είναι ελεύθερης πρόσβασης. Όμως υπάρχουν και οι οργανωμένες. Στις δεύτερες μπορείς να απολαύσεις από τις πιο απλές έως τις πιο υψηλές προδιαγραφές υπηρεσιών. Δεν είναι λίγες αυτές που έχουν βραβευτεί με την «Γαλάζια Σημαία» και ακολουθούν κάθε περιβαλλοντική προστασία.

Η «Γαλάζια Σημαία» είναι ένα παγκόσμιο (πάνω από 50 χώρες σε όλο τον πλανήτη) σύμβολο ποιότητας, το οποίο απονέμεται με αυστηρά κριτήρια σε οργανωμένες ακτές και μαρίνες τις οποίες διαχειρίζονται παράκτιοι Δήμοι, ξενοδόχοι και άλλοι φορείς ή και σε σκάφη, που πληρούν τα σχετικά κριτήρια. Εθνικός χειριστής του προγράμματος «Γαλάζια Σημαία» είναι η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης (ΕΕΠΦ), από το 1992 (4).

Ιστός Γαλάζιας Σημαίας. Φωτογραφία από Γαλάζια Σημαία
Ιστός Γαλάζιας Σημαίας. Φωτογραφία από Γαλάζια Σημαία (4)

Η Ελλάδα μας κατέχει την 3η θέση παγκοσμίως ανάμεσα σε 51 χώρες, καθώς έχουν βραβευτεί με «Γαλάζια Σημαία» 395 ακτές και 9 μαρίνες. Την πρώτη θέση κέρδισε η Ισπανία και τη 2η θέση η Τουρκία (5).

Το υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, δια της Ειδικής Γραμματείας Υδάτων (ΕΓΥ), υποστηρίζει ενεργώς το Πρόγραμμα «Γαλάζιες Σημαίες», αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στη βελτίωση της ποιότητας υπηρεσιών στις ακτές και μαρίνες και την προώθηση της περιβαλλοντικής εικόνας της χώρας μας.

Μερικά από τα κριτήρια του Διεθνούς Προγράμματος «Γαλάζιες Σημαίες» συνοψίζονται στις εξής τέσσερις κατηγορίες:

Α. Καθαριότητα θάλασσας και ακτής

  • Ποιότητα των νερών κολύμβησης που επιβεβαιώνεται με δειγματοληπτικούς ελέγχους όπως ορίζεται από την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία. Τα αποτελέσματα των μικροβιολογικών αναλύσεων εμφανίζονται σε ιστοσελίδα του ΥΠΕΚΑ.
  • Μη απόρριψη στην περιοχή βιομηχανικών και αστικών λυμάτων, χωρίς κατάλληλη επεξεργασία.
  • Επαρκείς κάδοι απορριμμάτων, που να αδειάζονται σε τακτά διαστήματα καθώς και ειδικοί κάδοι ανακύκλωσης.
  • Συνεχής, περιοδικός καθαρισμός της ακτής από σκουπίδια, αποτσίγαρα κ.λπ.

Β. Οργάνωση ακτής

  • Συνεχής πληροφόρηση του κοινού για την ποιότητα των νερών κολύμβησης, με την ανάρτηση των επίσημων αποτελεσμάτων μικροβιολογικών αναλύσεων στον Πίνακα Ανακοινώσεων των ακτών.
  • Σχέδια δράσης για την αντιμετώπιση τυχόν θαλάσσιας ρύπανσης εξ ατυχήματος, με άμεση ενημέρωση του κοινού.
  • Απαγόρευση της κίνησης οχημάτων και μοτοποδηλάτων στην ακτή.
  • Απαγόρευση της ελεύθερης κατασκήνωσης.
  • Επαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής, με ελεγχόμενο σύστημα αποχέτευσης.

Γ. Ασφάλεια επισκεπτών

  • Εκπαιδευμένοι, πτυχιούχοι ναυαγοσώστες σε υπηρεσία, σύμφωνα με τις διατάξεις του Υπουργείο Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας & Τουρισμού ή άμεση πρόσβαση σε τηλέφωνο για περίπτωση ανάγκης, σωστικά εφόδια και πρώτες βοήθειες.
  • Προσβασιμότητα και παροχή υπηρεσιών για άτομα με ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ).

Δ. Προστασία της φύσης και περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση

  • Έντυπες πληροφορίες και οδηγίες συμπεριφοράς για την ακτή, καθώς και για περιοχές με ευαίσθητο φυσικό περιβάλλον, χλωρίδας και πανίδας, στον παράκτιο χώρο.
  • Αναφορά στην οργάνωση δραστηριοτήτων του διαχειριστή ακτής, που να επιβεβαιώνουν και υλοποιούν το ενδιαφέρον του για το φυσικό περιβάλλον της ακτής και την ανάγκη προστασίας του.
  • Εκτέλεση συγκεκριμένων δράσεων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για τους επισκέπτες της ακτής.

Συμπεράσματα

Τα παράκτια οικοσυστήματα παρουσιάζουν αυξημένη ευαισθησία και απαιτούν ορθολογική διαχείριση. Η έντονη και αλόγιστη χρήση γης οδηγούν σε γρήγορη υποβάθμιση. Αναγκαίο, λοιπόν, είναι να αντιληφθούμε τα οφέλη των ακτών και να ξεφύγουμε από το σκεπτικό του «όλα μας ανήκουν». Εμείς ανήκουμε στο παράκτιο οικοσύστημα και όχι εκείνο σε εμάς. Έχουμε αρκετά οφέλη εάν το εκμεταλλευτούμε σωστά και ηπίως κι όχι όταν το υπερεκμεταλλευόμαστε.

Έχουμε κάθε δικαίωμα ορθής διαχείρισης του φυσικό μας πλούτου, αρκεί να αναγνωρίσουμε τις απειλές και να ορίσουμε τα κατάλληλα μέτρα προστασίας των ακτών μας, μέσω της συμπεριφορών μας. Έτσι θα μπορούμε να διατηρήσουμε των επίγειο παράδεισό μας. Και μην ξεχνάμε : η Ελλάδα όλη είναι βουνά και ακτές!

Σήμερα, 24 Οκτωβρίου γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ακτών και είμαι σίγουρη πως όλοι καταλαβαίνουμε την αξία τους, όχι για τη χώρα μας μόνο αλλά και για τον Πλανήτη ολόκληρο!

 

 

Βιβλιογραφία

  1. Παναγιωτίδης, Α. και Χατζημπίρος, Κ. 2004. Παράκτια Οικοσυστήματα & Ανθρωπογενείς Πιέσεις στις Ακτές: Παραδείγματα από την Ελλάδα. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνίο, Διατμηματικό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών: «Επιστήμη και Τεχνολογία υδατικών πόρων»-Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών.
  2. Papathanassiou, E. & Panayotidis, P. 1992. The biological approach to the assessment of water quality in marine coastal zones. in «River water quality: ecological assessment and control». P.J. Newman, M.A. Piavaux and R. A. Sweeting (Eds). EEC (EUR 14606): 433-441.
  3. Χατζημπίρος, Κ., 1990. Παράκτια οικοσυστήµατα και παράγοντες υποβάθµισης στον Ελληνικό χώρο. Πρακτικά ηµερίδας : ∆ιαχείριση Παράκτιων Ζωνών στην Ελλάδα. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Αθήνα
  4. Γαλάζια Σημαία. (Τελευταία πρόσβαση: 23/10.2016)
  5. Χαραλαμπίδου, Τζ. 2015. Κολυμβητικό παράδεισος η Ελλάδα. Ert.gr (Τελευταία πρόσβαση: 20/10/2016)

 

Ηλ. Ταχ.: diadromes1@athinodromio.gr

Πλάκα Βαλεντίνα

Περιβαλλοντολόγος – Ειδική Περιβαλλοντικής Πολιτικής και Διατήρησης Βιοποικιλότητας